Wandeling 1: Natuurgebied Wolfheze-Laag

Natuurmonumenten heeft een prachtige wandeling in het natuurgebied Wofheze-Laag uitgezet.

Inhoud

Op weg | Duyfsteen | Nieuw dorp | Belangrijk | Niets over | Kerkheuvel | Wallen | Waaier | Militair | Aarden schans | Koninklijk | Hei | Wodanseiken | Gebiedsinformatie | Routebeschrijving | Colofon | Adressen

 

Op weg

Het gehucht Wolfheze bestond waarschijnlijk al zo'n 1000 jaar na Christus. De nederzetting was niet veel meer dan een kerk met kerkhof, een boerderij en een schaapskooi. [terug]

Duyfsteen

In 1585 trokken de Spanjaarden plunderend en brandstichtend rond op de Veluwe. Wellicht sneuvelde toen ook de tufstenen kerk; in 1624 was er in elk geval niets meer van over. Het bestuur van het Kwartier Veluwe verkocht in dat jaar het gruys van de duyfsteen (tufsteen) van de kercke tot Wolffhezen aan een schipper. [terug]

Nieuw dorp

Van het oude dorp rest slechts een kerkheuvel. Het ontstaan van het huidige Wolfheze hangt samen met de komst van een psychiatrische inrichting in 1907.
De eerste archeologische heuvels die u op uw wandeling tegenkomt, zijn echter van veel oudere datum. Links van de route ziet u twee forse heuvels (1). Deze grafheuvels dateren uit de nieuwe steentijd of de bronstijd, ergens tussen 2850 en 1100 voor Christus. [terug]

Belangrijk

Alleen belangrijke mensen werden in grafheuvels begraven; 'gewone mensen kregen een kuil in de grond. De heuvels werden meestal voor méér dan een begrafenis gebruikt. De doden kregen bekers, wapens of siervoorwerpen mee. [terug]

Niets over

In deze heuvels liggen geen skeletten of grafgiften meer. Door plundering en ondeskundig onderzoek zijn ze verdwenen. Natuurmonumenten zorgt ervoor dat er geen bomen op de heuvels groeien. De wortels daarvan zouden immers het archeologisch monument vernielen. [terug]

Kerkheuvel

Iets verderop ziet u rechts de kerkheuvel (2). Hier stond het kerkje van het voormalige Wolfheze. De nederzetting lag aan de weg tussen Arnhem en Wageningen. De naam, Schelmseweg, herinnert aan de gevangenen (de schelmen) die langs deze weg naar Arnhem werden vervoerd om daar te worden berecht. Het cement en wellicht ook skeletresten zorgen ervoor dat de bodem van de kerkheuvel (veel) kalk bevat. Er groeien dan ook kalkminnende planten als geel walstro en echte kruisdistel. [terug]

Wallen

Haaks op de weg ziet u aan weerszijden een lange wal (3). Ruim 100 meter verderop ligt er nog een (4). Samen vormen ze een zogeheten dubbele landweer. De wallen waren vroeger hoger en begroeid met doornige struiken. Alleen via de weg waren deze hindernissen te passeren. Door ter hoogte van de wal de weg af te sluiten, was het mogelijk de reizigers te controleren, te bestelen of tol te heffen. [terug]

Waaier

De karrensporen hadden vroeger niet een vaste loop. Zodra een spoor té ver was uitgesleten, gingen de wagens ernaast rijden en ontstond een nieuw karrenspoor. Een waaier van sporen leidt naar de opening in de wal. [terug]

Militair

Landweren werden zowel door de inwoners van de dorpen als door het leger aangelegd en gebruikt. Deze heeft waarschijnlijk een militaire achtergrond. Na de eerste wal kunt u heen en weer lopen naar het Rondeel. U steekt de immer droogstaande Wolfhezer beek over. [terug]

Aarden schans

Op dit omgrachte plateau (5) heeft aan het begin van de zestiende eeuw een verdedigingswerk gestaan. Dit zogeheten Rondeel was uit aarde opgetrokken met op de hoeken houten schanskorven (torens). Vermoedelijk heeft deze schans een rol gespeeld in de Gelderse oorlogen, die door Karel van Gelre (1492-1538) gevoerd zijn met Karel V. In elk geval is ze belangrijk geweest bij de beveiliging en verdediging van de Schelmseweg. U loopt dezelfde weg terug en pakt de route weer op. [terug] 

Koninklijk

Ter hoogte van de tweede wal ziet u links de grootste graf-heuvel uit de omgeving; de Koningsheuvel (6). De naam, Koningsheuvel, verwijst naar de rijke grafuitrusting die in de heuvel is aangetroffen. Zo zijn er een dolk, klokbeker en een stenen polsbeschermer van een boogschutter gevonden. In Wolfheze liggen veel grafheuvels. Soms op een rij langs een voormalig pad, soms verspreid. [terug]

Hei

De weg stijgt. U komt op de stuwwal. Door jarenlange (over)begrazing in het verleden is de toch al zanderige grond hier nog voedselarmer geworden en wil er alleen nog heide (7) groeien. [terug]

Wodanseiken

Als heerlijk besluit van de wandeling passeert u de vijf Wodanseiken (8). Ze zijn zo'n 450 jaar oud. Deze plek was rond 1850 populair bij landschapsschilders van de Oosterbeekse school, zoals Bilders en Mauve. De schilders hebben de bomen hun naam gegeven. [terug]